नेपाली कागजको गातामा आर्थिक चित्र : बलिया सामाजिक सूचक, कमजोर अर्थतन्त्र

News Summary

Generated by OK AI. Editorially reviewed.

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले संसद्मा प्रस्तुत गर्नुभएको आर्थिक सर्वेक्षण अनुसार चालु आर्थिक वर्षको आर्थिक वृद्धिदर ३.८५ प्रतिशतमा सीमित रहने अनुमान छ ।

नेपालमा वैकल्पिक ऊर्जासहित ९९.१ प्रतिशत जनसंख्यामा विद्युत्को पहुँच पुगेको छ भने कुल जडित क्षमता ४ हजार १ सय ५ मेगावाट पुगेको छ ।

नवीनतम आर्थिक सर्वेक्षण अनुसार नेपालको निरपेक्ष गरीबी २०.२७ प्रतिशत कायम छ भने बहुआयामिक गरीबी १७.४ प्रतिशतमा झरेको छ ।

१३ जेठ, काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ को दस्तावेज संसद्मा प्रस्तुत गर्दा नयाँ प्रयोग गरे ।

साविकमा अर्थ मन्त्रालयले आर्थिक सर्वेक्षण पुस्तिकालाई निलो कभर (गाता) मा ल्याउने गरेको थियो । अर्थ मन्त्रालयका अनुसार यसपालि आर्थिक सर्वेक्षणबाटै परिवर्तनको आभास दिन खोजिएको थियो । सोही क्रममा नेपाली कागज प्रयोग गरी गाता आकर्षक बनाइयो ।

आकर्षक गाताभित्रका तथ्यांक केलाउँदा भने नेपालको अर्थ–सामाजिक अवस्थामा मिश्रित नतिजा पाइन्छ । अर्थतन्त्रको अधिकांश सूचक कमजोर देखिन्छन् । तर, सामाजिक सूचक भने सन्तोषजनक अवस्थामा रहेको तथ्यांकले देखाएको छ ।

चालु आव २०८२/८३ मा सरकारले साढे ६ प्रतिशत हाराहारी आर्थिक वृद्धि लक्ष्य राखेको थियो । तर, अर्थतन्त्र विस्तार ३.८५ प्रतिशतमा सीमित रहने अनुमान अर्थ मन्त्रालयले गरेको छ ।

गत आव आर्थिक वृद्धिदर ४.४३ प्रतिशत थियो । यस वर्ष प्रदेशहरूको आर्थिक वृद्धिदर समेत कमजोर छ । बागमती र गण्डकी बाहेक सबै प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर राष्ट्रिय औसतभन्दा तल छ ।

अर्थमन्त्री वाग्लेका अनुसार विश्व भूराजनीतिक तनाव, पश्चिम एसियामा जारी युद्ध र इन्धन मूल्यमा भएको भारी वृद्धि लगायत कारण मुलुकको अर्थतन्त्रमा समेत असर परेको छ । मध्यपूर्वी एसिया लगायत देशमा कार्यरत नेपाली कामदारको रोजगारी प्रत्यक्ष प्रभावित भई विप्रेषण आप्रवाहमा प्रतिकूल असर पर्न सक्ने जोखिम कायमै रहेको विश्लेषण मन्त्रालयको छ । यसबाट पर्यटक आगमन घट्न सक्ने, पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढ्दा समग्र मूल्यवृद्धि भएको समेत देखिएको छ ।

अर्थ मन्त्रालयका अनुसार तराई क्षेत्रमा धान रोप्ने समयमा परेको खडेरी र धान भित्र्याउने बेलाको अधिक वर्षाले धान उत्पादन घटेको छ । यसले समग्र कृषि क्षेत्रमा असर गरेको छ । मुद्रास्फीति भने लक्षित सीमा भित्रै छ ।

राजस्व परिचालन न्यून, पूँजीगत खर्च कमजोर

चालु आव ८ महिनाको तथ्यांक हेर्दा राजस्व परिचालन केही बढे पनि वृद्धिदर न्यून छ । फागुनसम्म संघीय राजस्व ६ खर्ब ५१ अर्ब संकलन भएको छ । गत वर्ष सोही अवधिमा राजस्व ६ खर्ब ३१ अर्ब रुपैयाँमात्र उठेको थियो । संघीय खर्च बढेको देखिएको छ । तर, पूँजीगत खर्च बढ्न सकेको छैन । ८ महिनामा कुल सरकारी खर्च ९ खर्ब २६ अर्ब बराबर भएको छ । गत आवको सोही अवधिमा ८ खर्ब ३९ अर्ब सरकारी खर्च थियो ।

सूचकांक अनुसार सरकारको बजेट घाटा बढेको छ । राजस्व बचत घट्दै गएको देखिन्छ । फागुनसम्म संघीय सरकारको वित्त सन्तुलन ५८ अर्ब १ करोडले घाटामा छ । सार्वजनिक वित्तीय क्षेत्रलाई बलियो बनाउन बजेट तर्जुमाको समयसीमा, कोष व्यवस्थापन र विद्युतीय प्रणाली मार्फत रकम फिर्ता गर्ने विषयलाई व्यवस्थापन गर्न आर्थिक कार्यविधि तथा वित्तीय उत्तरदायित्व नियमावली २०७७ संशोधन सहित सुधारका काम गरिएको अर्थले जनाएको छ ।

फागुनसम्म आन्तरिक र वाह्य ऋण परिचालन गत आव सोही अवधिको तुलनामा १०.२ प्रतिशतले घटेर ३ खर्ब ४७ करोड कायम भएको छ । यस अवधिमा वैदेशिक अनुदान र ऋण सहायता प्रतिबद्धतामा ६७.५ प्रतिशतले संकुचन आएको छ । यस वर्षमात्र ७२ अर्ब २३ करोडले वैदेशिक सहायता प्रतिबद्धता प्राप्त भएको छ ।

अघिल्लो आव सोही अवधिमा यस्तो प्रतिबद्धता २ खर्ब २२ अर्ब थियो । यो अवधिमा करको दायरा विस्तारमा भने उल्लेख्य वृद्धि भएको छ । फागुन २०८२ सम्म स्थायी लेखा नम्बर लिने करदाता ८.६ प्रतिशत वृद्धि भई ७६ लाख ३ सय १६ पुगेको छ ।

वैदेशिक सहायता परिचालन घट्यो

चालु आव फागुन मसान्तसम्म वैदेशिक अनुदान ६ अर्ब ३४ करोड र वैदेशिक ऋण परिचालन ५६ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ बराबर भएको छ । जुन अघिल्लो आवको तुलनामा १५.४ प्रतिशत न्यून हो । गत आव वैदेशिक सहायता प्राप्ति १३.८ प्रतिशतले विस्तार भएको थियो ।

संस्थानबाट न्यून प्रतिफल

नेपाल सरकारले ४५ सार्वजनिक संस्थानमा ८ खर्ब रुपैयाँ हाराहारी ऋण तथा सेयर लगानी गरेको छ । तर, प्रतिफल न्यून देखिन्छ । तथ्यांक अनुसार गत आव यी संस्थानबाट मात्र ८ अर्ब ३७ करोड लाभांश प्राप्त गरेको छ । उक्त आवमा संस्थानको सञ्चालन आय ०.८ प्रतिशतमात्र बढेको देखिएको छ । सार्वजनिक संस्थानले देशभरि ३० हजार ३ सय ५२ रोजगारी सिर्जना गरेको तथ्यांक छ ।

वित्तीय पहुँचमा सुधार, वित्तीय सूचक नियामकीय सीमा भित्रै

वित्तीय पहुँचमा भने सुधार भएको छ । गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष ३६ लाख निक्षेप खाता र १ लाख ३ हजार कर्जा खाता थपिएका छन् । फागुन मसान्तसम्म वित्तीय स्थायित्वका सूचकमा भने केही दबाब रहेको आर्थिक सर्वेक्षणमा उल्लेख छ ।

तर, अधिकांश वित्तीय सूचक भने नियामकीय सीमाभित्र छन् । विद्युतीय भुक्तानी कारोबारमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ । यस अवधिमा निक्षेप ६.६४ प्रतिशत वृद्धि भई ७७ खर्ब ४५ अर्ब पुगेको छ ।

घटेन व्यापार घाटा, वाह्य क्षेत्र बलियो

वाह्य क्षेत्रतर्फ व्यापार घाटा अझै उस्तै छ । फागुनसम्म वस्तु निर्यात १ खर्ब ९१ अर्ब बराबरे भएको छ । आयात भने १२ खर्ब ८९ अर्ब बराबर भएको छ ।

वैदेशिक व्यापारको आकार १४ खर्ब ८० अर्ब पुगेको छ । व्यापार घाटा ११.२ प्रतिशत विस्तार भई १० खर्ब ९८ अर्ब १४ करोड पुगेको छ ।

यस अवधिमा शोधनान्तर स्थिति ६ खर्ब ५८ अर्ब रुपैयाँले बचतमा छ । विदेशी विनिमय सञ्चिति ३४ खर्ब ३ अर्ब पुगेको छ । यस्तो सञ्चिति १८.५ महिनाको वस्तु तथा सेवा धान्न पर्याप्त छ । जुन सन्तोषजनक अवस्था हो ।

फागुनसम्म प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी १० अर्ब ८४ करोड बराबर भएको छ । जुन अघिल्लो आवको तुलनामा केही बढी हो । फागुन मसान्तसम्म अमेरिकी डलरसँग नेपाली रुपैयाँको अवमूल्यन भने निरन्तर जारी छ ।

निरपेक्ष गरिबी २०.२७ प्रतिशत, बहुआयामिक गरिबी १७.४ प्रतिशत

पछिल्लो तथ्यांक अनुसार नेपालको निरपेक्ष गरिबी २०.२७ प्रतिशत कायम छ । जसलाई सरकारले सुधारको अवस्था भनेको छ ।

सामाजिक सुरक्षा र संरक्षणमा वृद्धि, गरिबी लक्षित कार्यक्रमको निरन्तरता र विप्रेषण आय प्राप्त गर्ने परिवार संख्या बढ्दा सामाजिक क्षेत्रका परिसूचकमा सुधार भएको विश्लेषण अर्थको छ ।

मानव विकास सूचकांक ०.६२२ पुगेको छ । बहुआयामिक गरिबी १७.४ प्रतिशतमा झरेको छ । अहिलेसम्म वैदेशिक रोजगारीमा जान श्रम स्वीकृति लिने कामदार संख्या ६९ लाख नाघेको छ ।

हालसम्म ६४ जिल्लामा गरिब परिवार पहिचान तथा राज्य सुविधा परिचयपत्र वितरण गरिएको तथ्यांक छ । फागुनसम्म ७ लाख ४५ हजार ४ सय ३५ बेरोजगार व्यक्ति सूचीकृत छन् ।